Przy zwykłej studni przydomowej Prawo geologiczne i górnicze nie ma nic do powiedzenia. Odzywa się dopiero wtedy, gdy otwór schodzi poniżej 30 metrów albo gdy ujęcie ma dawać więcej niż 5 m³ wody na dobę. Wtedy do zgody Wód Polskich dochodzi druga, osobna ścieżka: projekt robót geologicznych zatwierdzony decyzją, pisemne zgłoszenie rozpoczęcia robót co najmniej 14 dni przed wjazdem wiertnicy i na końcu dokumentacja hydrogeologiczna. Ta strona opisuje tylko tę geologiczną część. Stronę wodnoprawną, czyli operat i pozwolenie, rozpisaliśmy w tekście o operacie wodnoprawnym do studni.
Dwa warunki naraz, a nie sama głębokość
Ustawa wyłącza ze swojego zakresu otwory wiertnicze o głębokości do 30 m wykonywane po to, by ująć wody podziemne na pobór nieprzekraczający 5 m³ na dobę. Oba warunki muszą być spełnione jednocześnie. Najczęściej mówi się o samej głębokości, ale ten przepis ma też drugą stronę: płytszy odwiert pod gospodarstwo, które zużyje więcej wody, również przestaje być z niego zwolniony.
Jest jeszcze trzecie zastrzeżenie, rzadkie, ale bezwzględne. Wyłączenie nie działa na obszarach górniczych utworzonych dla wydobycia wód leczniczych albo solanek. Tam nawet krótki otwór pod mały pobór wchodzi w reżim ustawy.
Projekt robót geologicznych: co w nim jest
Roboty geologiczne wolno prowadzić wyłącznie na podstawie projektu. Ustawa każe w nim określić co najmniej:
- cel robót i sposób, w jaki ma zostać osiągnięty
- rodzaj dokumentacji, która ma z nich powstać (przy studni: hydrogeologiczna)
- harmonogram
- przestrzeń, w której otwór będzie wiercony
- działania chroniące środowisko, w tym wody podziemne, sposób likwidacji otworu i zapobiegania szkodom
Projekt przygotowuje osoba z kwalifikacjami w zawodzie geolog. Przepis obejmuje każdego, kto prace geologiczne wykonuje, dozoruje albo nimi kieruje, a rozpoznawanie zasobów wód podziemnych mieści się w kategoriach IV i V tych kwalifikacji.
Kto zatwierdza i w jakim trybie
Dla ujęć, których przewidywane zasoby nie przekraczają 50 m³ na godzinę, organem pierwszej instancji jest starosta. Większe sprawy trafiają do marszałka województwa. Studnia dla domu czy małego gospodarstwa mieści się w tym pierwszym progu z ogromnym zapasem.
Do wniosku trzeba wskazać właścicieli albo użytkowników wieczystych gruntu, na którym roboty mają się odbywać, i dołączyć wypis z ewidencji gruntów i budynków wydany najwyżej 3 miesiące wcześniej. To oni są stronami postępowania. Projekt składa się w dwóch egzemplarzach, a przed decyzją starosta zasięga opinii wójta, burmistrza albo prezydenta miasta.
Zatwierdzenie zawsze ma termin, najwyżej pięć lat, dobrany do harmonogramu robót. Starosta odmówi, jeżeli roboty naruszałyby wymagania ochrony środowiska, projekt nie odpowiada wymaganiom prawa albo zakres robót nie pasuje do celu, który projekt deklaruje.
Zgłoszenie rozpoczęcia robót
To jest krok, o którym najłatwiej zapomnieć, bo decyzja już leży w szufladzie. Kto ma zatwierdzony projekt, zgłasza zamiar rozpoczęcia robót co najmniej dwóm adresatom: organowi, który projekt zatwierdził, oraz wójtowi albo burmistrzowi gminy.
Zgłoszenie składa się na piśmie, papierowo albo elektronicznie z podpisem kwalifikowanym, zaufanym lub osobistym, najpóźniej 14 dni przed planowanym startem. Musi zawierać:
- przewidywane daty rozpoczęcia i zakończenia robót
- rodzaj robót i ich podstawowe dane
- imiona i nazwiska osób, które będą sprawować dozór i kierownictwo
- numery świadectw potwierdzających ich kwalifikacje
W praktyce oznacza to, że firma wiertnicza musi być wybrana i mieć nazwanego geologa, zanim w ogóle wyznaczy się termin. Dwa tygodnie liczy się wstecz od wjazdu sprzętu, więc przy napiętym kalendarzu to one często decydują o dacie.
Po wierceniu: dokumentacja hydrogeologiczna
W trakcie robót przebieg prac trzeba dokumentować na bieżąco. Po ich zakończeniu wyniki, razem z interpretacją i oceną, czy cel został osiągnięty, trafiają do dokumentacji hydrogeologicznej. Przy studni jej zadaniem jest ustalenie zasobów i właściwości wód podziemnych. Opisuje budowę geologiczną i warunki występowania wody, podaje jej skład chemiczny i cechy fizyczne oraz to, ile wody da się z ujęcia pobierać.
Dokumentację przedkłada się staroście w dwóch egzemplarzach papierowych i czterech elektronicznych, a ten zatwierdza ją decyzją. Może też odmówić, i ustawa wymienia tu dwa powody: niezgodność z wymaganiami prawa albo powstanie dokumentacji w wyniku działań niezgodnych z prawem. Ten drugi powód zamyka drogę na skróty. Otworu wykonanego bez projektu nie da się potem udokumentować tak, jakby wszystko poszło zgodnie z planem.
Co grozi przy pominięciu
Jeśli organ stwierdzi roboty prowadzone bez zatwierdzonego projektu albo wbrew jego warunkom, decyzją je wstrzymuje albo nakazuje usunięcie uchybień. Osobno ustawa przewiduje grzywnę za wykonywanie robót geologicznych bez zatwierdzonego projektu oraz za niezgłoszenie zamiaru ich rozpoczęcia. Grzywną zagrożone jest także kierowanie pracami albo ich dozór bez wymaganych kwalifikacji.
Te przepisy działają niezależnie od Prawa wodnego. Jeżeli studnia potrzebuje pozwolenia wodnoprawnego, a nie ma ani jego, ani projektu, problem jest podwójny. Jak wygląda wyjście z samowoli po stronie wodnej, opisaliśmy w tekście o legalizacji studni bez pozwolenia.
Jak ułożyć to w czasie
Najwięcej czasu zabiera kolejność, nie same pisma. Rozpoznanie, wybór głębokości, projekt, decyzja starosty z opinią gminy, zgłoszenie z dwutygodniowym wyprzedzeniem, dopiero potem wiercenie i dokumentacja. Przy tym wszystkim osobno biegnie sprawa w Wodach Polskich.
Dlatego pierwsze pytanie zadajemy, zanim padnie jakakolwiek cena: czy ten odwiert zmieści się w 30 metrach i w 5 m³ na dobę. Czasem da się tak dobrać głębokość, żeby cała ścieżka geologiczna odpadła, a czasem warstwa wodonośna leży niżej i trzeba przejść ją od początku do końca. O tym rozstrzyga rozpoznanie przed wierceniem.
Czego ta strona nie rozstrzyga
Nie podajemy kosztu projektu ani dokumentacji, bo zależy od geologa i od zakresu robót. Nie piszemy też o kolejności między decyzją starosty a pozwoleniem Wód Polskich, bo tego nie potwierdziliśmy u źródła, a urzędy prowadzą obie sprawy osobno. Przepisy sprawdziliśmy w tekście jednolitym ustawy w dniu podanym u góry strony. Jeżeli nie wiesz, po której stronie progu stoi Twoja działka, napisz do nas z lokalizacją i przewidywanym zużyciem wody.