Jeżeli Twoja działka leży w strefie ochronnej cudzego ujęcia wody, o tym, czy wolno na niej wywiercić studnię, nie przesądzają znane progi 30 metrów i 5 m³ na dobę. Przesądza akt, którym tę strefę ustanowiono. Na terenie ochrony bezpośredniej studni nie wykonasz w ogóle. Na terenie ochrony pośredniej wojewoda może zakazać lokalizowania nowych ujęć wody albo je ograniczyć, a czy zrobił to akurat w Twojej okolicy, trzeba sprawdzić w konkretnym akcie, bo ustawa daje mu tylko listę możliwości.
Większości inwestorów to nie dotyczy. Ale kto buduje w pobliżu gminnego ujęcia, powinien to ustalić przed zamówieniem wiertnicy, a nie po odwiercie.
Czym jest strefa ochronna
Prawo wodne przewiduje strefy ochronne wokół ujęć, z których bierze się wodę do picia dla ludności albo dla zakładów potrzebujących wody wysokiej jakości. W strefie obowiązują nakazy, zakazy i ograniczenia dotyczące użytkowania gruntów i korzystania z wód. Strefa składa się z samego terenu ochrony bezpośredniej albo z terenu ochrony bezpośredniej i pośredniej razem.
Twoja własna studnia przydomowa strefy nie dostaje: ustawa wyłącza z tego obowiązku ujęcia służące zwykłemu korzystaniu z wód. Strefy mają ujęcia wodociągowe i to ich sąsiedztwo jest tu problemem.
Teren ochrony bezpośredniej: wiercić nie wolno
To najbliższe otoczenie samego ujęcia. Ustawa zakazuje tam użytkowania gruntów do celów niezwiązanych z eksploatacją ujęcia, a teren musi być ogrodzony i oznaczony tablicą z informacją o strefie i zakazie wstępu. W praktyce prywatna działka rzadko leży w jego granicach. Strefę złożoną wyłącznie z tego terenu ustanawiają Wody Polskie decyzją, a decyzja obejmuje właścicieli nieruchomości, na których ją wyznaczono, więc o takim położeniu działki właściciel zwykle już wie.
Teren ochrony pośredniej: zależy od aktu wojewody
Tu jest właściwe pole do sprawdzenia. Teren ochrony pośredniej ujęcia wód podziemnych obejmuje obszar jego zasilania, czyli teren, z którego woda dopływa do ujęcia. Wyznacza się go na podstawie dokumentacji hydrogeologicznej, a przy bardzo powolnym przepływie z uwzględnieniem obszaru, z którego woda dociera w ciągu 25 lat. Bywa więc znacznie większy niż ogrodzony plac wokół studni wodociągowej.
Ustawa wymienia 27 rodzajów robót i czynności, które na takim terenie mogą zostać zakazane albo ograniczone. Dla kogoś, kto buduje dom, liczą się zwłaszcza:
- lokalizowanie nowych ujęć wody, czyli wprost nowa studnia
- wprowadzanie ścieków do ziemi, co dotyczy drenażu za osadnikiem
- wykonywanie wykopów ziemnych
- lokalizowanie budynków mieszkalnych
- lokalizowanie pomp ciepła i akumulatorów ciepła warstwy wodonośnej
- stosowanie nawozów i środków ochrony roślin
Kluczowe jest słowo „mogą”. Wojewoda, ustanawiając strefę, wskazuje z tej listy odpowiednie pozycje, a sama strefa powstaje na podstawie analizy ryzyka sporządzonej dla konkretnego ujęcia. Dwie strefy w sąsiednich gminach potrafią wyglądać zupełnie inaczej: w jednej nowe studnie są zakazane, w drugiej ograniczenia dotyczą tylko ścieków i nawozów.
Zwolnienie z pozwolenia nie znosi zakazu
To najczęstsze nieporozumienie. Prawo wodne zwalnia z pozwolenia wodnoprawnego i ze zgłoszenia wykonanie ujęcia do 30 metrów na potrzeby zwykłego korzystania z wód, o czym piszemy przy formalnościach i pozwoleniach. To zwolnienie odpowiada na pytanie, czy potrzebujesz zgody urzędu. Zakaz ze strefy ochronnej odpowiada na inne pytanie: czy w tym miejscu wolno w ogóle. Płytka studnia bez żadnej zgody może więc stać legalnie sto metrów od granicy strefy i być zakazana sto metrów w głąb niej.
Stara, nieużywana studnia na terenie strefy
Tu ustawa idzie w drugą stronę. Na wniosek właściciela ujęcia i na jego koszt Wody Polskie mogą decyzją nałożyć na właścicieli gruntów w terenie ochrony pośredniej obowiązek zlikwidowania nieczynnych studni, jeżeli zagrażają jakości ujmowanej wody. Zaniedbany otwór w ogrodzie bywa bezpośrednią drogą dla zanieczyszczeń do warstwy wodonośnej. Kto kupuje działkę ze starą studnią w takim miejscu, powinien o tym wiedzieć.
Jeżeli zakazy w strefie wyrządzą właścicielowi nieruchomości szkodę, ustawa przewiduje odszkodowanie na zasadach z odrębnego przepisu. Nie rozpisujemy go tutaj, bo to sprawa na prawnika, nie na wiertnika.
Obszar ochronny zbiornika to co innego
Obok stref przy ujęciach istnieją obszary ochronne zbiorników wód śródlądowych, także podziemnych. Ustanawia je wojewoda na wniosek Wód Polskich. Lista możliwych zakazów jest tam podobna, ale nie zawiera lokalizowania nowych ujęć wody. Obszar ochronny może więc ograniczyć ścieki do ziemi albo pompy ciepła, a nowej studni sam z siebie nie zabrania. Obie nazwy łatwo pomylić, a skutek dla odwiertu jest różny.
Jak to sprawdzić przed odwiertem
- Strefę z terenem ochrony pośredniej ustanawia wojewoda aktem prawa miejscowego, a takie akty ogłasza się w wojewódzkim dzienniku urzędowym. Szukaj po nazwie gminy i słowach „strefa ochronna ujęcia wody”.
- Tablice w terenie. Granice terenu ochrony pośredniej oznacza się tablicami tam, gdzie przecinają drogi, i w innych charakterystycznych punktach. Tablica przy dojeździe do działki to sygnał, żeby czytać dalej.
- Najbliższe ujęcie. Lokalny wodociąg wie, skąd bierze wodę i czy jego ujęcie ma strefę z terenem ochrony pośredniej.
Robimy to rutynowo na etapie rozpoznania, razem z odległościami od szamba i granicy, które rozpisaliśmy przy wierceniu studni. Jeżeli akt zakazuje nowych ujęć, mówimy to przed wyceną, a nie po przywiezieniu sprzętu.
Czego tu nie rozstrzygamy
Nie publikujemy listy stref w regionie, bo akty się zmieniają, a lista przepisana raz szybko przestaje być prawdziwa. Nie piszemy też, jakie sankcje grożą za odwiert wbrew zakazowi strefy: to zależy od treści konkretnego aktu i przepisów, których w tym tekście nie analizowaliśmy. Jeżeli Twoja działka jest w strefie, napisz do nas z numerem działki, a sprawdzimy akt, zanim cokolwiek zamówisz.